نوآوری در صنعت پراخت
کارگاه «نوآوری در صنعت پرداخت»
۱۵ بهمن ۱۳۹۵
علم داده‌ها
کارگاه «علم داده ها و …
۲۳ بهمن ۱۳۹۵

کارگاه «اقتصاد اشتراکی در حمل‌ونقل» چهارشنبه ۱۳ بهمن از ساعت ۱۵ تا ۱۸ در سالن جلسات c در مجتمع خدمات فناوری دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد و شامل سه بخش اصلی تحلیل داده در اقتصاد اشتراکی، مطالعه‌ی موردی، آمار، فرصت‌ها و چالش‌های هم‌سفری بود که این مباحث به ترتیب توسط دکتر حمید مهینی، دکتر فرداد زند، جناب آقای مصطفی قلی‌زاده و جناب آقای سعید نعمت‌اللهی ارائه شدند.

photo_2017-02-01_18-02-47

 

تحلیل داده در اقتصاد اشتراکی

این مبحث توسط دکتر حمید مهینی، بنیان‌گذار و مدیر فنی تپسی، ارائه شد. ایشان در ابتدا خودشان را معرفی کردند و گفتند: در ابتدای شروع کار سه نفر بودیم و حدود یک سال و چند ماه از این همکاری می‌گذرد. به‌طورکلی ایده‌ی اصلی این است که بیزینسی مدیریت شود که عرضه و تقاضا در دست ما نیست و صحبت در مورد چالش‌های آن است. این مدل برای کشورهایی مثل ایران و هند که می‌خواهند مسیری را که کشور‌های غربی برای کوتاه کردن زنجیره‌ی عرضه – تقاضا طی کردند را آزمایش کنند و این امر تجربه‌ی خوبی است. اگر ما ظرفیتی مثلاً از جنس خدمات (خدماتی که ما می‌توانیم بدهیم و دیگران نمی‌توانند) داریم، می‌توانیم برای آن تقاضا (demand) ایجاد کنیم. سپس مثال‌هایی از این مدل مثل شرکت Uber و airbnb و بیزینس‌‌های کوچک و سرویس‌هایی مثل home services، lawer و translation ارائه شد. سؤالی که مطرح می‌شود این است که چه دلایلی وجود دارد که این بیزینس‌ها رشد می‌کنند:

ارزش‌ها (value)

دسترسی (access)

اعتماد (trust)

طرف عرضه هدفش افزایش درآمد است و از ظرفیت‌ها استفاده می‌کند. طرف تقاضا به خاطر مدل‌هایی که وجود دارد کیفیتش بهتر می‌شود و روی بازخورد‌هایی که از مشتری وجود دارد، سوار است. چون کنترلی روی عرضه نیست آن‌ها مجبور هستند از این بازخورد‌ها استفاده کنند و در این مقیاس (scale)، آن‌ها بهتر جواب می‌دهند و همچنین اعتماد مردم بیشتر می‌شود. به‌عنوان مثال در airbnb بیشتر می‌توانیم نظرات را ببینیم. در ادامه در مورد بیزینس تاکسی صحبت شد، ماشین‌های خصوصی (private car) و مدل‌هایش مثل car rental (ماشین‌های اجاره‌ای)، B2C carsharing (مدل کلاسیک که مدت انتظارش کوتاه‌تر (در حد چند ساعت) است) و licensed taxi services (سیستم‌های تاکسیرانی) می‌باشد. سپس نموداری نمایش داده شد که نشان می‌داد هر کشور چه تعداد از این نوع بیزینس‌ها دارد. کشور‌‌های چین و هند از جهاتی به کشور ما شباهت دارند زیرا جذب سرمایه در ایران سخت‌ است و نسبت به کارهایی‌ مانند احداث هتل که به دلیل ظرفیت‌های خالی بسیار، نیاز به سرمایه‌ی اولیه‌‌‌ی زیادی دارند، راه‌اندازی این نوع بیزینس‌ها راحت‌تر می‌باشند. سپس در ادامه در مورد زنجیره‌ی عرضه – تقاضا صحبت شد که افراد زیادی هستند که خدمات را از تولیدکننده به مصرف‌کننده می‌رسانند و با طولانی شدن زنجیره، اشخاصی که وارد آن می‌شوند، می‌خواهند سهمی بردارند در ‌نتیجه وقتی به دست مشتری می‌رسند گران‌تر می‌شوند. مسیری که در دنیا طی شده این بود که در ابتدا خرده‌فروشی وجود داشت سپس مدل‌های best buy و انواع مدل‌های amazon model و uber models (P2P) آمدند که در amazon model عرضه (supply) تا حدی تحت کنترل و هزینه برای رفتن به مغازه کمتر است و در P2P نه عرضه و نه تقاضا هیچ‌کدام تحت کنترل ما نیست اما یک سری از هزینه‌ها کم می‌شود ولی مدیریت آن سخت‌تر است. نکته‌ مهم این است که در کشور‌هایی مثل هند و ایران لزومی ندارد که همه‌ی راه‌ها طی شود که به مدل p2p برسیم و این دلایل عبارت‌اند از: ۱-سرمایه‌گذاری سخت‌تر است. ۲-ظرفیت آزاد بیشتر است. ۳-امکان موفقیت به دلیل این‌که رقابت ساده‌تر است، بیشتر می‌شود. در ادامه مثال‌هایی که در ایران قابل‌استفاده است مانند حمل‌ونقل (transportation)، سرویس‌های حرفه‌ای (professional services)، تحویل (delivey) (به حمل‌و‌نقل مرتبط است و در ایران ضعیف می‌باشد) و دارایی واقعی (real estate) بیان شد.

photo_2017-02-01_18-01-22

 

اقتصاد اشتراکی، مطالعه موردی، آمار‌‌‌‌‌ها و فرصت‌ها

این مبحث توسط دکتر فرداد زند، مدرس دانشکده‌ی مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف، ارائه شد. دکتر زند در مورد مباحثی چون افزایش راندمان، روابط اجتماعی در اقتصاد اشتراکی و … صحبت کردند که به شرح زیر است:

اساس اقتصاد اشتراکی، مالکیت و همکاری است. یک کمپانی زمانی موفق هست که منابعی خاص داشته‌باشد که به آن مزیت رقابتی بدهد (در اقتصاد اشتراکی تضاد ما در اختیار داشتن نیست این است که ازآنچه در اختیارداریم به‌صورت اقتصاد اشتراکی بهره‌برداری کنیم). ویژگی این منابع عبارت‌اند از: ۱-ارزشمند باشند ۲-نایاب باشند ۳-به‌راحتی نتوان از آن‌ها کپی‌برداری کرد. دغدغه‌ی اصلی این است که تا چه حد می‌توان از منابع بهره‌برداری کرد. عرضه و تقاضا در اختیار ما نیست و نهایتاً ما می‌توانیم با طراحی مدل‌هایی تا حدی روی آن‌ها تأثیر بگذاریم و مدیریت‌شان کنیم ولی صاحب آن‌ها نیستیم پس کسی موفق است که محیط اطرافش را بهتر بشناسد و ضریب جذب بیشتری از محیط اطرافش داشته‌باشد. در اقتصاد اشتراکی باید ۱- asset (دارایی) ۲-سرویس‌های خدمات ۳-اطلاعات ۴-منابع مالی را در بستری دیجیتال مانند اینترنت به اشتراک بگذاریم. درگذشته تنها مورد یک و دو بود و این بستر هست که باعث فراگیر شدنش شده است. یکی از دغدغه‌ها این است که فیلتر شدن (filtering) و تطابق (matching) را درست انجام دهیم و اعتماد را بین طرفینی که چیزی را به اشتراک می‌گذارند، برقرار کنیم. بدون وجود اطلاعات ایجاد اعتماد کار مشکلی است. سکتور‌هایی وجود دارند که این اتفاق در آن‌ها می‌افتد و اطلاعات در آن‌ها جریان دارد. به‌محض این‌که آن اطلاعات را روی بستر بگذاریم، زمینه‌ی برقراری اعتماد ایجاد می‌شود، سپس سایز کل سکتور‌ها زیاد می‌گردد و همچنین سهم اقتصاد اشتراکی بیشتر می‌شود که رشد سریعی است. سه مورد اصلی که باعث رواج اقتصاد اشتراکی می‌شوند عبارت‌اند از:

۱-نیروهای اقتصادی (economic forces): اگر میزان عرضه و تقاضا با یکدیگر متناسب باشند و فرآیند filtering و matching به مقدار کافی انجام شود می‌توان ثابت کرد که قیمت دستیابی محصولات و خدمات برای مصرف‌کننده پایین می‌آید.

۲-تکنولوژی: اگر از طریق تکنولوژی، filtering و maching را بهتر و اعتماد بین افراد را بیش‌تر کنیم درنهایت می‌توانیم کارهای زیادی برای اقتصاد اشتراکی انجام دهیم.

۳-بحث‌های زیست‌محیطی و اجتماعی.

بحث آخر به این موضوع ختم شد که واقعیت امر این است که اگر اقتصاد اشتراکی خوب عمل کند، راندمان استفاده از منابع را افزایش می‌دهد. اگر ما بتوانیم مدت‌زمانی را که منبعی مورد استفاده قرار نمی‌گیرد اما جای دیگری به آن نیاز هست را مدیریت کنیم و شکاف ایجادشده را پر نماییم، با حجم محدودی از منابع، می‌تواند موجب ارائه خدمات بیشتری شود.

photo_2017-02-01_18-01-52

 

چالش‌های هم‌سفری

این بحث توسط مصطفی قلی‌زاده و سعید نعمت‌اللهی، از استارتاپ‌ هم‌پا، ارائه شد. در ابتدا مصطفی قلی‌زاده صحبت کرد و اولین بحثی که مطرح شد بحث سوار ماشین یکدیگر شدن (car pooling) بود. این امر مربوط به زمانی است که دو نفر مسیر رفت یا آمد مشترک دارند و بیشتر برای همسایه‌ها و برای رفتن به مدرسه و … مفید است. سؤالی که مطرح شد آن بود که این ایده کجا آمده؟ درزمانی که به لحاظ اقتصادی منابع مالی زیادی وجود داشت، اما تاکسی وجود نداشت مدلی به نام T مدل آمده بود که هرکسی تابلویی روی ماشین‌ خود نصب می‌کرد که مثلاً روی آن نوشته‌شده بود: پنج دلار. سپس بحث جنگ مطرح شد که در جنگ جهانی، آمریکا امکاناتی را که برای ذخیره‌ی نفت و گاز که حدود هشت میلیون دلار برای تبلیغاتش هزینه شده‌بود را در اختیار Car pooling قرار داد. در ادامه تفاوت‌های اشتراک ماشین (car sharing) و car pooling گفته شد که در car sharing به‌جای یک مسافر دو مسافر سوار می‌شوند که هزینه‌ تمام‌شده، کمتر می‌شود و ارزان‌تر خواهد بود. در Car pooling جنس انسان‌ها یکی است، چیزی به اسم راننده و مسافر وجود ندارد. آمار نشان می‌دهد در ایران ۹۸۱ میلیون مسافر در سفر درون‌شهری وجود دارد و این آمار در تهران سالی ۶ میلیارد است.

فواید car pooling

۱- انتشار کمتر آلاینده‌ها ۲-ترافیک کمتر ۳-کاهش تعداد جاده‌های لازم مطابق با ظرفیت ماشین‌ها ۴-وصل کردن افراد به هم ۵- اشتراک هزینه‌ی پارکینگ و سوخت

چون در car pooling صرفاً چیزی به اشتراک گذاشته‌شده، مالیات بر درآمد به آن تعلق نمی‌گیرد.

Energy saving: در دو سال انرژی‌ای معادل ۵۰۰۰۰۰ هزار تن ذخیره‌کرده‌است.

حال سؤالی که مطرح می‌شود این است که چرا از آن استفاده نمی‌شود؟ این دلایل عبارت‌اند از:

۱- سیستم پیچیده است و در نتیجه توجیه سخت‌تر می‌باشد.

۲- روی عادت‌های روزمره تأثیر می‌گذارد و شاید برای فرد دغدغه نباشد.

۳-شاید فرد نخواهد کسی وارد ماشینش شود.

۴- بحث اعتماد که تا کجا اطلاعات می‌تواند آن را حل کند.

سپس صحبت از matching شد که این موضوع اصلی است و به آن معنی می‌باشد که چگونه این امکانات نسبت به قید‌هایی که به فرد وارد می‌شود، برتری خود را اثبات می‌کند که برای آن می‌توان از سیستم‌های game theory و operational research کمک گرفت.

در انتها نیز مصطفی قلی‌زاده و سعید نعمت‌اللهی به سؤالات حضار پاسخ دادند.

photo_2017-02-01_18-02-21

 

نویسنده گزارش: فرناز زاهدیه

ویراستار: یاسمن حسینی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *